A must in every kitchen. It sells as green chilli, dry red chilli or powder, and one planting keeps fruiting for 4–6 months, giving many pickings.प्रत्येक स्वयंपाकघरात आवश्यक. हिरवी, सुकी लाल किंवा पावडर म्हणून विक्री; एका लागवडीतून 4–6 महिने अनेक तोडण्या.हर रसोई की ज़रूरत। हरी, सूखी लाल या पाउडर के रूप में बिकती है; एक रोपाई से 4–6 महीने तक कई तुड़ाई।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
No soaking needed. Use fresh seed straight from the pack and do not crush or chip it. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).भिजवण्याची गरज नाही. पाकिटातील ताजे बियाणे थेट वापरा; बिया चिरडू किंवा तोडू नका. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).भिगोने की ज़रूरत नहीं। पैकेट से ताज़ा बीज सीधे बोएँ; बीज को कुचलें या तोड़ें नहीं। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Sow seeds 0.5–1 cm deep in trays or a raised nursery bed and keep moist under a light shade net. Seeds sprout in 7–12 days; seedlings are ready to transplant in 30–40 days (4–6 true leaves).ट्रे किंवा गादीवाफ्यात बिया 0.5–1 सेमी खोल पेरा व हलक्या शेडनेटखाली ओलावा ठेवा. बिया 7–12 दिवसांत उगवतात; 30–40 दिवसांत (4–6 खरी पाने) रोपे लावणीस तयार होतात.ट्रे या ऊँची नर्सरी क्यारी में बीज 0.5–1 सेमी गहरे बोएँ और हल्के शेडनेट के नीचे नमी रखें। बीज 7–12 दिन में अंकुरित होते हैं; 30–40 दिन (4–6 असली पत्ते) में पौध रोपाई के लिए तैयार होती है।
Transplant in the evening or on a cloudy day at 60 × 45 cm spacing. Water immediately and again after 2 days. Replace any dead seedlings within a week.संध्याकाळी किंवा ढगाळ दिवशी 60 × 45 सेमी अंतरावर लावणी करा. लगेच पाणी द्या व 2 दिवसांनी पुन्हा द्या. आठवडाभरात मेलेल्या रोपांच्या जागी नवी रोपे लावा.शाम को या बादल वाले दिन 60 × 45 सेमी की दूरी पर रोपाई करें। तुरंत पानी दें और 2 दिन बाद फिर दें। एक सप्ताह में मरे पौधों की जगह नए लगाएँ।
Weed at about 20 and 40 days and earth up lightly around the base. FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25 and 45 days, then a potash-rich feed at flowering for better size and colour.सुमारे 20 व 40 दिवसांनी खुरपणी करा व बुडाशी हलकी भर द्या. लागवडीवेळी शेणखत; 25 व 45 दिवसांनी नत्र द्या, फुलोऱ्यात आकार व रंगासाठी पालाशयुक्त खत द्या.लगभग 20 और 40 दिन पर निराई करें और जड़ के पास हल्की मिट्टी चढ़ाएँ। रोपाई पर गोबर की खाद; 25 व 45 दिन पर नाइट्रोजन दें, फूल आने पर बेहतर आकार व रंग के लिए पोटाश वाली खाद दें।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 95 (about 60–65 days after transplanting). Pick with the stalk every 7–10 days. For dry chilli, spread on a clean sheet in the sun (cover at night) until the seeds rattle.सुमारे 95 व्या दिवसापासून (रोपणीनंतर सुमारे 60–65 दिवसांनी). देठासह दर 7–10 दिवसांनी तोडा. सुक्या मिरचीसाठी स्वच्छ चादरीवर उन्हात पसरा (रात्री झाका) व बिया खुळखुळेपर्यंत वाळवा.लगभग 95 वें दिन से (रोपाई के लगभग 60–65 दिन बाद)। डंठल सहित हर 7–10 दिन में तोड़ें। सूखी मिर्च के लिए साफ़ चादर पर धूप में फैलाएँ (रात में ढकें) जब तक बीज खड़कने न लगें।
Light watering every 4–5 days after transplanting. Avoid water stress at flowering, and never flood: roots rot easily.रोपणीनंतर दर 4–5 दिवसांनी हलके पाणी द्या. फुलोरा व फळधारणेत पाण्याचा ताण टाळा; पाणी साचवू नका, मुळे सडतात.रोपाई के बाद हर 4–5 दिन में हल्का पानी दें। फूल व फल लगने पर पानी की कमी न होने दें; जलभराव न करें, जड़ें सड़ती हैं।
FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25 and 45 days, then a potash-rich feed at flowering for better size and colour.लागवडीवेळी शेणखत; 25 व 45 दिवसांनी नत्र द्या, फुलोऱ्यात आकार व रंगासाठी पालाशयुक्त खत द्या.रोपाई पर गोबर की खाद; 25 व 45 दिन पर नाइट्रोजन दें, फूल आने पर बेहतर आकार व रंग के लिए पोटाश वाली खाद दें।
Silvery streaks on leaves, leaves curl and shrink, flowers drop.पानांवर चंदेरी रेषा, पाने वळतात व आकसतात, फुले गळतात.पत्तियों पर चाँदी जैसी धारियाँ, पत्ते मुड़ते व सिकुड़ते हैं, फूल झड़ते हैं।
Hang blue sticky traps; spray neem oil in the evening; avoid water stress. For heavy attack ask an agri expert.निळे चिकट सापळे लावा; संध्याकाळी कडुनिंब तेल फवारा; पाण्याचा ताण टाळा. प्रादुर्भाव जास्त असल्यास कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.नीले चिपचिपे ट्रैप लगाएँ; शाम को नीम तेल छिड़कें; पानी की कमी न होने दें। ज़्यादा प्रकोप में कृषि विशेषज्ञ से सलाह लें।
Leaves curl upward, shrink and turn leathery; plants stay small. Spread by thrips, mites and whitefly.पाने वरच्या बाजूला वळतात, आकसतात व जाड होतात; झाडे खुजी राहतात. फुलकिडे, कोळी व पांढरी माशी पसरवतात.पत्ते ऊपर की ओर मुड़ते, सिकुड़ते और मोटे हो जाते हैं; पौधे बौने रहते हैं। थ्रिप्स, माइट्स व सफ़ेद मक्खी फैलाते हैं।
Uproot infected plants; control sucking pests with neem oil and sticky traps; plant only healthy seedlings.रोगट झाडे उपटा; कडुनिंब तेल व चिकट सापळ्यांनी रस शोषक कीड नियंत्रित करा; फक्त निरोगी रोपे लावा.रोगी पौधे उखाड़ें; नीम तेल व ट्रैप से रस चूसक कीट नियंत्रित करें; केवल स्वस्थ पौध लगाएँ।
Dark sunken spots on fruits and pods; twigs dry from the tip (die-back).फळे/शेंगांवर काळे खोलगट डाग; फांद्या शेंड्यापासून वाळतात.फलों/फलियों पर काले धँसे धब्बे; टहनियाँ सिरे से सूखती हैं।
Use disease-free seed; avoid wetting leaves; remove and burn infected fruits; rotate crops.रोगमुक्त बियाणे वापरा; पानांवर पाणी उडवू नका; रोगट फळे काढून जाळा; पीक फेरपालट करा.रोगमुक्त बीज लें; पत्तियों पर पानी न पड़ने दें; रोगी फल हटाकर जला दें; फसल चक्र अपनाएँ।
Pick with the stalk every 7–10 days. For dry chilli, spread on a clean sheet in the sun (cover at night) until the seeds rattle.देठासह दर 7–10 दिवसांनी तोडा. सुक्या मिरचीसाठी स्वच्छ चादरीवर उन्हात पसरा (रात्री झाका) व बिया खुळखुळेपर्यंत वाळवा.डंठल सहित हर 7–10 दिन में तोड़ें। सूखी मिर्च के लिए साफ़ चादर पर धूप में फैलाएँ (रात में ढकें) जब तक बीज खड़कने न लगें।
Raise seedlings in trays or a raised nursery bed. Transplant in the evening when they have 4–6 true leaves (30–40 days).रोपे ट्रे किंवा गादीवाफ्यात तयार करा. 4–6 खरी पाने (30–40 दिवस) झाल्यावर संध्याकाळी रोपणी करा.पौध ट्रे या ऊँची क्यारी में तैयार करें। 4–6 असली पत्ते (30–40 दिन) होने पर शाम को रोपाई करें।
Do not plant where chilli, tomato or brinjal grew last season. Crop rotation cuts wilt and virus.गेल्या हंगामात मिरची, टोमॅटो किंवा वांगी असलेल्या जागी लावू नका. पीक फेरपालटाने मर व विषाणू कमी होतात.जहाँ पिछले मौसम में मिर्च, टमाटर या बैंगन था वहाँ न लगाएँ। फसल चक्र से उकठा व वायरस कम होते हैं।
Mulch to save water, and earth up or stake the plants in windy weather.पाणी वाचवण्यासाठी आच्छादन करा; वाऱ्याच्या काळात रोपांना भर द्या किंवा काठीचा आधार द्या.पानी बचाने के लिए मल्चिंग करें; तेज़ हवा में पौधों पर मिट्टी चढ़ाएँ या डंडे का सहारा दें।
Over-watering or flooding: flowers drop and roots rot.जास्त पाणी/पाणी साचणे: फुले गळतात व मुळे सडतात.ज़्यादा पानी/जलभराव: फूल झड़ते हैं और जड़ें सड़ती हैं।
Too much nitrogen: lots of leaves but few fruits.नत्र जास्त: पाने भरपूर पण फळे कमी.नाइट्रोजन ज़्यादा: पत्ते खूब, फल कम।
Use a 12–14 inch pot with 1 plant and 6+ hours of sun. Feed every 3 weeks.12–14 इंची कुंडीत 1 रोप व 6 तासांहून अधिक ऊन. दर 3 आठवड्यांनी खत द्या.12–14 इंच के गमले में 1 पौधा और 6 घंटे से ज़्यादा धूप। हर 3 सप्ताह में खाद दें।