A household staple: light on the stomach and high in water, used in sabzi, dal, kofta and halwa. High yield per vine makes it profitable even on small plots.घराघरातील मुख्य भाजी; पचायला हलकी, पाण्याचे प्रमाण जास्त; भाजी, आमटी, कोफ्ता व हलव्यासाठी. प्रत्येक वेलीला जास्त फळे, त्यामुळे लहान क्षेत्रातही फायदेशीर.घर-घर की मुख्य सब्ज़ी; पेट के लिए हल्की, पानी ज़्यादा; सब्ज़ी, दाल, कोफ्ता और हलवे में उपयोग। प्रति बेल ज़्यादा फल, इसलिए छोटे खेत में भी लाभकारी।
Plough 2–3 times to a fine, loose soil. Mix in 8–10 tonnes of well-rotted farmyard manure (FYM) per acre. Make raised beds or ridges so extra water drains away.2–3 वेळा नांगरट करून माती भुसभुशीत करा. एकरी 8–10 टन चांगले कुजलेले शेणखत मिसळा. जादा पाणी निघून जाण्यासाठी गादीवाफे किंवा सरी-वरंबे करा.2–3 बार जुताई कर मिट्टी भुरभुरी बनाएँ। प्रति एकड़ 8–10 टन अच्छी सड़ी गोबर की खाद मिलाएँ। अतिरिक्त पानी निकलने के लिए ऊँची क्यारियाँ या मेड़-नालियाँ बनाएँ।
Soak seeds in clean water for 12 hours, then drain and dry in shade for 20 minutes before sowing. This gives faster, even sprouting. For extra protection against root rot, treat seed with Trichoderma (ask at your agri-input shop).बिया स्वच्छ पाण्यात 12 तास भिजवा, नंतर पाणी काढून सावलीत 20 मिनिटे सुकवा व मग पेरा. यामुळे उगवण जलद व सारखी होते. मुळकुजीपासून संरक्षणासाठी बियाण्यास ट्रायकोडर्मा लावा (कृषी सेवा केंद्रात विचारा).बीज को साफ़ पानी में 12 घंटे भिगोएँ, फिर पानी निकालकर छाया में 20 मिनट सुखाएँ और तब बोएँ। इससे अंकुरण तेज़ और एक-सा होता है। जड़ गलन से बचाव के लिए बीज को ट्राइकोडर्मा से उपचारित करें (कृषि सेवा केंद्र से पूछें)।
Make pits or hills 250 cm between rows and 60–90 cm between plants. Put 2–3 seeds in each spot, 2–3 cm deep, cover with soil and water gently.ओळींमध्ये 250 सेमी व रोपांमध्ये 60–90 सेमी अंतरावर खड्डे/आळी करा. प्रत्येक जागी 2–3 बिया 2–3 सेमी खोल टाका, माती झाका व हळुवार पाणी द्या.कतारों के बीच 250 सेमी और पौधों के बीच 60–90 सेमी की दूरी पर गड्ढे/थाले बनाएँ। हर जगह 2–3 बीज 2–3 सेमी गहरे डालें, मिट्टी से ढकें और धीरे से पानी दें।
Keep soil moist, not soggy. Seeds sprout in 5–8 days. Fill any gaps with fresh seed within a week. At 2–3 true leaves, keep only the strongest seedling in each spot.माती ओलसर ठेवा, चिखल नको. बिया 5–8 दिवसांत उगवतात. आठवडाभरात रिकाम्या जागी नवे बी टाका. 2–3 पाने आल्यावर प्रत्येक जागी फक्त सर्वात जोमदार रोप ठेवा.मिट्टी नम रखें, कीचड़ नहीं। बीज 5–8 दिन में अंकुरित होते हैं। एक सप्ताह में खाली जगह पर नया बीज डालें। 2–3 पत्ते आने पर हर जगह सिर्फ़ सबसे मज़बूत पौधा रखें।
Weed at about 20 and 40 days and earth up lightly around the base. FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25 days and again when fruits start. Mulch to hold moisture.सुमारे 20 व 40 दिवसांनी खुरपणी करा व बुडाशी हलकी भर द्या. लागवडीवेळी शेणखत; 25 दिवसांनी व फळे लागताना नत्र खत द्या. ओलावा टिकवण्यासाठी आच्छादन करा.लगभग 20 और 40 दिन पर निराई करें और जड़ के पास हल्की मिट्टी चढ़ाएँ। बुवाई के समय गोबर की खाद; 25 दिन पर और फल लगते समय नाइट्रोजन दें। नमी के लिए मल्चिंग करें।
When vines start to run (2–3 weeks after sprouting), put up a trellis, net or bamboo stakes. Train vines upward so fruits hang straight, stay clean and get fewer diseases.वेल पसरायला लागल्यावर (उगवणीनंतर 2–3 आठवड्यांनी) मांडव, जाळी किंवा बांबूचा आधार द्या. वेल वर चढवा; फळे सरळ, स्वच्छ राहतात व रोग कमी होतात.बेल फैलना शुरू करे (अंकुरण के 2–3 सप्ताह बाद) तो मचान, जाली या बाँस का सहारा लगाएँ। बेल को ऊपर चढ़ाएँ; फल सीधे, साफ़ रहते हैं और रोग कम लगते हैं।
Look under leaves for insects and spots. Acting early is easy and cheap. See 'Problems & easy fixes' below.पानांखाली किडे व डाग तपासा. लवकर उपाय केल्यास ते सोपे व स्वस्त पडतात. खाली 'समस्या व सोपे उपाय' पाहा.पत्तियों के नीचे कीट और धब्बे देखें। जल्दी उपाय करना आसान और सस्ता होता है। नीचे 'समस्याएँ व आसान उपाय' देखें।
From about day 55. Cut with a short stalk every 3–4 days using a sharp knife. Handle gently to avoid bruising and keep in shade.सुमारे 55 व्या दिवसापासून. धारदार चाकूने लहान देठासह दर 3–4 दिवसांनी तोडा. आपटू नका; सावलीत ठेवा.लगभग 55 वें दिन से। तेज़ चाकू से छोटे डंठल सहित हर 3–4 दिन में काटें। चोट न लगने दें; छाया में रखें।
Water every 3–4 days (more often in summer) at the base. Keep moisture steady at flowering and fruit set.दर 3–4 दिवसांनी (उन्हाळ्यात जास्त वेळा) बुडाशी पाणी द्या. फुलोरा व फळधारणेत ओलावा सारखा ठेवा.हर 3–4 दिन में (गर्मी में ज़्यादा बार) जड़ के पास पानी दें। फूल आने और फल लगने पर नमी एक-सी रखें।
FYM at planting; top-dress with nitrogen at 25 days and again when fruits start. Mulch to hold moisture.लागवडीवेळी शेणखत; 25 दिवसांनी व फळे लागताना नत्र खत द्या. ओलावा टिकवण्यासाठी आच्छादन करा.बुवाई के समय गोबर की खाद; 25 दिन पर और फल लगते समय नाइट्रोजन दें। नमी के लिए मल्चिंग करें।
Shiny orange-red beetles chew holes in young leaves and flowers, mostly on seedlings.चमकदार नारिंगी-लाल भुंगे कोवळ्या पानांना व फुलांना छिद्रे पाडतात; रोपावस्थेत जास्त त्रास.चमकीले नारंगी-लाल भृंग कोमल पत्तियों व फूलों में छेद करते हैं; पौध अवस्था में ज़्यादा नुकसान।
Hand-pick in the early morning; spray neem oil; cover seedlings with a light net until 3–4 leaves.सकाळी लवकर हाताने वेचून नष्ट करा; कडुनिंब तेल फवारा; रोपे 3–4 पानांची होईपर्यंत हलक्या जाळीने झाका.सुबह जल्दी हाथ से चुनकर नष्ट करें; नीम तेल छिड़कें; पौधों को 3–4 पत्तों तक हल्की जाली से ढकें।
Fruits rot from inside, show small puncture marks, have maggots inside and drop early.फळे आतून सडतात, लहान छिद्रे दिसतात, आत अळ्या असतात व फळे गळतात.फल अंदर से सड़ते हैं, छोटे छेद दिखते हैं, अंदर सूँडी होती है और फल गिर जाते हैं।
Collect and bury fallen or damaged fruits; set cue-lure (pheromone) traps; cover young fruits with paper bags.गळलेली व खराब फळे गोळा करून पुरा; फळमाशीचे (क्यू-ल्यूर) सापळे लावा; कोवळी फळे कागदी पिशवीने झाका.गिरे व खराब फल इकट्ठा कर गाड़ दें; फल मक्खी (क्यू-ल्योर) फेरोमोन ट्रैप लगाएँ; छोटे फलों को कागज़ की थैली से ढकें।
Light and dark green patches, crinkled leaves, stunted plants. There is no cure.पानांवर फिक्कट-गडद हिरवे ठिपके, पाने सुरकुतलेली, झाडाची वाढ खुंटते. यावर इलाज नाही.पत्तियों पर हल्के-गहरे हरे धब्बे, सिकुड़े पत्ते, बौने पौधे। इसका कोई इलाज नहीं है।
Uproot and destroy infected plants; control aphids and whitefly (they spread it); always start with clean seed.रोगट झाडे उपटून नष्ट करा; मावा व पांढरी माशी (प्रसार करणारे कीटक) आटोक्यात ठेवा; नेहमी स्वच्छ बियाणे वापरा.रोगी पौधे उखाड़कर नष्ट करें; माहू व सफ़ेद मक्खी (फैलाने वाले कीट) पर नियंत्रण रखें; हमेशा साफ़ बीज से शुरुआत करें।
Cut with a short stalk every 3–4 days using a sharp knife. Handle gently to avoid bruising and keep in shade.धारदार चाकूने लहान देठासह दर 3–4 दिवसांनी तोडा. आपटू नका; सावलीत ठेवा.तेज़ चाकू से छोटे डंठल सहित हर 3–4 दिन में काटें। चोट न लगने दें; छाया में रखें।
Grow on a 6-ft trellis (mandap). Hanging fruits grow straighter, longer and cleaner.6 फूट उंच मांडवावर वेल चढवा. लोंबणारी फळे सरळ, लांब व स्वच्छ वाढतात.6 फीट ऊँचे मचान पर बेल चढ़ाएँ। लटकते फल सीधे, लंबे और साफ़ बढ़ते हैं।
In cool or rainy spells, hand-pollinate in the early morning: rub a male flower onto a female flower (the one with a tiny fruit at its base).थंड किंवा पावसाळी काळात पहाटे हाताने परागीभवन करा: नर फूल मादी फुलावर (ज्याच्या तळाशी लहान फळ असते) घासा.ठंड या बरसात में सुबह-सुबह हाथ से परागण करें: नर फूल को मादा फूल (जिसके नीचे छोटा फल होता है) पर रगड़ें।
Pick fruits 10–15 days after fruit set. Do not let any harden, so the vine keeps flowering.फळधारणेनंतर 10–15 दिवसांनी फळे तोडा. एकही कडक होऊ देऊ नका, म्हणजे वेल फुलत राहते.फल लगने के 10–15 दिन बाद तोड़ें। कोई फल सख्त न होने दें ताकि बेल फूलती रहे।
Crowding vines on the ground: mildew and rotting fruits.वेल जमिनीवर दाटीने पसरू देणे: भुरी रोग व फळे सडणे.बेलों को जमीन पर घना फैलने देना: फफूँद रोग और फल सड़ना।
Harvesting late: fruits get a hard skin and hard seeds, and the price drops.तोडणीस उशीर: फळांची साल व बिया कडक होतात आणि भाव घसरतो.तुड़ाई में देरी: फल का छिलका व बीज सख्त हो जाते हैं और भाव गिरता है।
Needs a large 30–40 litre container or grow bag, 1 plant, and a strong trellis or terrace support in full sun.30–40 लिटरचे मोठे भांडे/ग्रो-बॅग, 1 रोप व पूर्ण उन्हात मजबूत मांडव/गच्चीचा आधार.30–40 लीटर का बड़ा बर्तन/ग्रो-बैग, 1 पौधा और पूरी धूप में मज़बूत मचान/छत का सहारा।